Το «σπασμένο πιάνο»: Μαθήματα ηγεσίας από τον Keith Jarrett
Γνωρίζεις την ιστορία του «σπασμένου πιάνου»;
Το 1975, ο θρυλικός jazz πιανίστας Keith Jarrett, μόλις 29 ετών, επρόκειτο να δώσει ένα σόλο κονσέρτο στην Κολωνία. Μετά από μια πολύωρη διαδρομή μέσα σε καταρρακτώδη βροχή από την προηγούμενη συναυλία του στην Ελβετία, εξαντλημένος, με έντονους πόνους στη μέση, φτάνει καθυστερημένος στον συναυλιακό χώρο, κουρασμένος και πεινασμένος, για να διαπιστώσει ότι το μεγάλο Bösendorfer Imperial πιάνο που είχε ζητήσει δεν βρισκόταν εκεί.
Αντί γι’ αυτό, του παρουσιάζουν ένα μικρό, παλιό Bösendorfer, που χρησιμοποιούνταν συνήθως μόνο για πρόβες. Προσπαθεί να παίξει, αλλά αμέσως γίνεται φανερό ότι το πιάνο είναι ακατάλληλο: λείπουν μαύρα πλήκτρα, τα πεντάλ κολλάνε, οι χαμηλές νότες μετά βίας ακούγονται.
Και εδώ αξίζει να σημειωθεί κάτι σημαντικό. Ο Jarrett είναι ένας μουσικός με εξαιρετικά υψηλές απαιτήσεις από το όργανό του. Παίζει χωρίς παρτιτούρες, αυτοσχεδιάζοντας ζωντανά στη σκηνή. Είναι γνωστός για τη σωματικότητα, την ένταση και τη βαθιά σχέση που αναπτύσσει με το πιάνο, και για το πόσο απαιτητικός είναι απέναντί του.
Σε αυτό το σημείο, η ιστορία δεν αφορά πια μόνο τη μουσική. Αφορά την ανθρώπινη εμπειρία όταν οι συνθήκες δεν συνεργάζονται, όταν η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες μας και όταν καλούμαστε να σταθούμε μέσα σε κάτι που δεν επιλέξαμε.
Η στιγμή της επιλογής
Υπό αυτές τις συνθήκες, σκέφτεται σοβαρά να ακυρώσει τη συναυλία. Οι διοργανωτές φέρνουν εσπευσμένα έναν κουρδιστή και τον γιο του, που δουλεύουν πυρετωδώς πάνω στο πιάνο, όμως το αποτέλεσμα είναι περιορισμένο. Και η διοργανώτρια της συναυλίας, η Vera Brandes, μια 17χρονη μαθήτρια, είναι συντετριμμένη στη σκέψη ότι το sold-out κονσέρτο θα ακυρωθεί.
Εδώ ακριβώς εμφανίζεται μια κρίσιμη διάσταση της ηγεσίας: η στιγμή όπου δεν αποφασίζουμε με βάση το ιδανικό, αλλά με βάση το υπαρκτό. Όπου δεν ρωτάμε «τι θα έπρεπε να συμβαίνει;» αλλά «τι είναι εδώ τώρα και τι μου ζητά;».
Τελικά, ο Jarrett αποφασίζει να τη σεβαστεί και να τηρήσει τη δέσμευσή του. Στις 11:30 το βράδυ ανεβαίνει στη σκηνή και αρχίζει να παίζει στο «σπασμένο» πιάνο.
Αυτό που ακολούθησε ήταν μία από τις πιο εμπνευσμένες ζωντανές μουσικές στιγμές όλων των εποχών, και το πιο επιτυχημένο jazz piano album στην ιστορία. To Köln Concert πούλησε πάνω από 4 εκατομμύρια αντίτυπα και εκτόξευσε τον Jarrett σε ακόμη μεγαλύτερη διεθνή αναγνώριση.
Δεν έπαιξε ενάντια στις αδυναμίες του πιάνου. Έπαιξε μαζί τους.
Οι περιορισμοί του οργάνου τον ανάγκασαν να προσαρμόσει το στυλ του και να ανακαλύψει ήχους που δεν γνώριζε καν ότι υπήρχαν μέσα του. Δημιούργησε μια σχεδόν υπνωτική ποιότητα και ένα εντελώς νέο ρεπερτόριο, βασισμένο στο περιορισμένο εύρος που του επέτρεπε το πιάνο. Και το αποτέλεσμα ήταν συγκλονιστικό.
Αυτή η μετατόπιση, από την αντίσταση στη συνεργασία με τις συνθήκες, είναι μια από τις πιο βαθιές πράξεις self-awareness. Απαιτεί επίγνωση του εαυτού, ρύθμιση του εγώ και ικανότητα να διαχωρίσουμε την ταυτότητά μας από τις ιδανικές συνθήκες που πιστεύουμε ότι «χρειαζόμαστε» για να αποδώσουμε.
Από τη μουσική στην ηγεσία
Η ηγεσία, όπως και ο αυτοσχεδιασμός, δεν εκδηλώνεται όταν όλα είναι ελεγχόμενα. Αναδύεται όταν κάτι δεν λειτουργεί, όταν οι πόροι είναι περιορισμένοι, όταν η πίεση είναι πραγματική και οι απαντήσεις δεν είναι προκαθορισμένες.
Σε αυτές τις στιγμές, η ποιότητα της ηγεσίας μας καθορίζεται λιγότερο από τις δεξιότητές μας και περισσότερο από τις εσωτερικές μας αρετές: τη διαύγεια, τη γενναιότητα, την ταπεινότητα, την αυτοκυριαρχία και την ικανότητα παρουσίας.
Από αυτή την ιστορία προκύπτουν 8 ουσιαστικά μαθήματα:
Αποδοχή της πραγματικότητας, νωρίς και πλήρως.
Η ηγετική αποτελεσματικότητα αυξάνεται τη στιγμή που σταματάμε να αντιστεκόμαστε σε αυτό που συμβαίνει και αρχίζουμε να το συναντάμε όπως ακριβώς είναι. Όπως μας υπενθυμίζει ο Επίκτητος: «Μην επιθυμείς τα πράγματα να γίνονται όπως θέλεις, αλλά θέλε να γίνονται όπως γίνονται». Είναι και μια βασική αρχή του mindfulness: να αποδεχόμαστε τα πράγματα όπως είναι και να καλωσορίζουμε κάθε στιγμή σαν να την είχαμε δημιουργήσει εμείς οι ίδιοι.
Εργασία με τους περιορισμούς, όχι εναντίον τους.
Οι περιορισμοί δεν είναι πάντα εμπόδια. Συχνά λειτουργούν ως πλαίσιο που κατευθύνει τη δημιουργικότητα και τη σοφία μας, αναγκάζοντάς μας να λειτουργήσουμε πιο συνειδητά και ουσιαστικά.
Τα εμπόδια μπορούν να γίνουν ανοίγματα.
Αυτό που αρχικά μοιάζει με αποτυχία, μπορεί τελικά να διαμορφώσει ένα καλύτερο αποτέλεσμα, όχι παρά τη δυσκολία, αλλά εξαιτίας της. Όπως έγραψε ο Μάρκος Αυρήλιος: «Το εμπόδιο στη δράση προωθεί τη δράση. Αυτό που στέκεται στον δρόμο γίνεται ο δρόμος».
Προσαρμογή χωρίς αυτολύπηση ή επίρριψη ευθυνών.
Η ώριμη ηγεσία δεν αναζητά ενόχους. Αναζητά κατανόηση και υπεύθυνη ανταπόκριση. Η προσαρμογή είναι πράξη δύναμης, όχι αδυναμίας.
Πρώτα αυτο-ηγεσία.
Πριν επηρεάσουμε άλλους, καλούμαστε να σταθούμε σταθερά μέσα μας. Να αναγνωρίσουμε τις αντιδράσεις μας, να ρυθμίσουμε τα συναισθήματά μας και να επιλέξουμε τη στάση μας με επίγνωση.
Πλήρης ανάληψη ευθύνης για την αντίδρασή μας.
Μπορεί να μην ελέγχουμε τις συνθήκες, τον χρόνο ή τα μέσα που μας δίνονται. Ελέγχουμε όμως τον τρόπο που εμφανιζόμαστε σε αυτά.
Επιμονή με ευφυΐα, όχι ακαμψία.
Η αρετή της ανθεκτικότητας δεν βρίσκεται στην άκαμπτη επιμονή, αλλά στην ικανότητα να παραμένουμε παρόντες, δεσμευμένοι και ευέλικτοι.
Παρουσία σε αυτό που είναι δυνατό τώρα.
Το mindfulness μας υπενθυμίζει ότι η δύναμή μας βρίσκεται στο παρόν. Εκεί γεννιέται η καθαρή δράση, όχι στην αντίσταση ούτε στην προσκόλληση στο πώς «θα έπρεπε» να είναι τα πράγματα.
Ο ίδιος ο Jarrett το είπε αργότερα:
«Αυτό που συνέβη με αυτό το πιάνο ήταν ότι αναγκάστηκα να παίξω με έναν τρόπο που, εκείνη τη στιγμή, ήταν καινούριος για μένα. Κάπως ένιωσα ότι έπρεπε να αναδείξω όποιες ποιότητες είχε αυτό το όργανο. Και αυτό ήταν όλο. Η αίσθησή μου ήταν: “Πρέπει να το κάνω αυτό. Το κάνω. Δεν με νοιάζει πώς ακούγεται το πιάνο. Το κάνω.” Και το έκανα.»
